Luật cờ đam: cách chơi

Bàn cờ, quân cờ và nước đi đầu tiên

Cờ đam chơi trên các ô sẫm của bàn 8×8, mỗi bên mười hai quân. Mọi nước đi đều chéo, mọi nước ăn đều là nhảy, và có ăn được thì bắt buộc phải ăn. Chính luật cuối cùng ấy biến một trò chơi trẻ con thành trò mà một nhóm nghiên cứu phải mất mười tám năm mới giải xong.

• Bàn cờ: 8×8, chỉ dùng 32 ô sẫm. Góc trái của mỗi người phải là ô sẫm.
• Quân cờ: mỗi bên mười hai quân thường, đặt trên ba hàng gần mình nhất.
• Đen đi trước, sau đó hai bên luân phiên.

Nước đi và nước nhảy bắt buộc

Một quân thường tiến chéo một ô sang ô trống. Nó không bao giờ lùi và không bao giờ đi thẳng.

Nhảy ăn

Nếu quân đối phương nằm chéo ngay trước quân bạn và ô ngay sau nó còn trống, bạn nhảy qua và nhấc quân đó khỏi bàn. Hai điều luật khiến nước nhảy trở thành động cơ của cả ván cờ:

• Ăn là bắt buộc. Có nước nhảy thì phải nhảy.
• Chuỗi nhảy phải đi cho hết. Nếu quân vừa nhảy còn nhảy tiếp được từ ô mới, nó buộc phải đi tiếp — và chuỗi có thể đổi hướng.

Khi có nhiều nước nhảy, bạn được chọn tuỳ ý. Ở cờ đam Anh, bạn không bắt buộc chọn nước ăn nhiều quân nhất — điều này khác với cờ đam quốc tế.

Phong hậu và cách hậu di chuyển

Quân thường tới được hàng cuối của đối phương sẽ được phong thành hậu — thường biểu thị bằng hai quân chồng lên nhau, ở đây là hình vương miện. Hậu đi và ăn chéo theo cả hai chiều, mỗi lần một ô theo luật Anh.

Một hậu đáng giá khoảng một quân rưỡi, và ở thế thích hợp, một hậu đơn độc thường cầm chân được hai quân thường. Giành được hậu đầu tiên là mục tiêu chiến lược chính của trung cuộc.

Thắng, hoà và các biến thể

Bạn thắng khi đối phương không còn nước đi — vì đã bị ăn sạch quân, hoặc vì tất cả quân đều bị chặn. Không có chiếu hết, cũng không có luật hoà vì hết nước: không đi được nghĩa là thua.

Hoà cờ

• Hai bên thoả thuận — đây là cách kết thúc thường gặp nhất giữa các kỳ thủ mạnh.
• Lặp lại cùng một thế cờ ba lần.
• Bốn mươi nước mỗi bên không ăn quân và không đi quân thường.

Cờ đam Nga, cũng có trên trang này

Cùng bàn cờ, ba điều luật khác — và thành một trò chơi khác:

Hậu bay khiến tàn cuộc sắc bén hơn hẳn: một hậu kiểm soát trọn một đường chéo, và ưu thế quân số chuyển thành thắng lợi nhanh hơn nhiều. Nếu thấy tàn cuộc luật Anh chậm chạp, hãy thử luật Nga.

Nhánh còn lại của họ cờ đam

Cờ đam quốc tế chơi trên bàn 10×10 với hai mươi quân mỗi bên, dùng hậu bay và bắt buộc phải ăn nước có số quân nhiều nhất. Đây là môn thi đấu ở Hà Lan, Pháp, Đông Âu và phần lớn châu Phi, và sâu hơn hẳn bàn 8×8.

Một ván cờ diễn ra thế nào

Cờ đam có ba giai đoạn, và chúng tách bạch rõ hơn nhiều so với cờ vua.

1. Khai cuộc: tám đến mười nước đầu

Tám ô giữa còn trống và hai bên cùng đẩy quân về phía đó. Vài nước liền không ai ăn quân; mục tiêu chỉ là dựng một thế trận mà các quân bảo vệ lẫn nhau trong khi hàng cuối vẫn nguyên vẹn. Có cả một kho tài liệu đồ sộ về giai đoạn này; bạn không cần tới nó, nhưng hãy biết rằng đối thủ có thể đã đọc.

2. Trung cuộc: đổi quân và đòn phối hợp

Vì ăn là bắt buộc, nước ăn đầu tiên thường kéo theo cả chuỗi đổi quân. Thắng thua được định đoạt ở đây: một đòn — nước thí ép đối phương nhảy để đổi một lấy hai — là thủ pháp thắng tiêu chuẩn, và hầu hết người chơi đều thua trăm ván đầu tiên vì nó.

3. Tàn cuộc: hậu và tiên thủ

Khi chỉ còn vài quân, bên phong hậu trước thường thắng, và ván cờ trở thành bài toán hạn chế hậu đối phương. Các thế tàn hai hậu chọi một, hay hậu cộng quân thường chọi hậu, đã được phân tích trọn vẹn và rất đáng học.

Những luật hay bị nhớ sai

• «Thích ăn thì ăn, không thì thôi». Không — theo luật chuẩn, ăn là bắt buộc. Kiểu chơi nhà bỏ luật này là một trò khác và nông hơn nhiều.
• «Phải ăn nước nhiều quân nhất». Không đúng với luật Anh hay luật Nga; chỉ đúng với cờ đam quốc tế 10×10.
• «Thổi quân». Luật cũ phạt mất quân khi bỏ sót nước ăn bắt buộc đã bị bãi bỏ từ thế kỷ 19. Ngày nay nước đó đơn giản là không hợp lệ và phải đi lại.
• «Hậu bay được». Chỉ ở các biến thể Nga, quốc tế, Brazil và tương tự. Trong cờ đam Anh, hậu đi mỗi lần một ô.
• «Quân vừa phong vẫn nhảy tiếp». Chỉ theo luật Nga. Ở luật Anh, phong hậu là kết thúc lượt đi.
• «Bị chặn kín là hoà». Không — không đi được thì thua.

Cách đánh số các ô

Ký hiệu cờ đam đánh số 32 ô sử dụng được từ 1 đến 32, bắt đầu từ góc trái của Đen. Một nước đi ghi theo dạng xuất phát–đích: 11-15. Nước ăn dùng dấu nhân: 22x15.

Khai cuộc chuẩn 1.11-15 có tên «Old Faithful». Nếu tìm đọc tài liệu cờ đam, bạn sẽ thấy mọi khai cuộc đều được phân loại và phân tích tới độ sâu khiến những ai coi đây là trò trẻ con phải ngạc nhiên.

Câu hỏi thường gặp