Luật cờ cối xay: cách chơi

Bàn cờ và ba giai đoạn

Cờ cối xay (Nine Men's Morris) được chơi trên bàn có 24 điểm: ba hình vuông lồng nhau nối bằng bốn đường ngang. Mỗi người có chín quân, và ván cờ có ba giai đoạn tách bạch đến mức giống như ba trò chơi khác nhau.

• Đặt quân. Hai bên lần lượt đặt quân vào điểm trống cho đến khi đủ mười tám quân trên bàn.
• Đi quân. Sau đó, mỗi lượt là trượt một quân dọc theo đường kẻ tới điểm trống kề bên.
• Bay. Bên chỉ còn ba quân có thể nhảy tới bất kỳ điểm trống nào.

Cối xay: ba quân thẳng hàng

Ba quân của bạn nằm liền trên cùng một đường kẻ là một cối xay. Mỗi lần bạn hoàn thành một cái — ở bất kỳ giai đoạn nào — bạn lập tức bắt một quân đối phương ra khỏi bàn, vĩnh viễn.

Được bắt quân nào

Bạn không được bắt quân đang nằm trong một cối xay — trừ khi mọi quân còn lại của đối phương đều nằm trong cối xay, khi ấy bắt quân nào cũng được.

Cối xay kép

Ý tưởng chiến thuật quan trọng nhất của trò chơi: một cối xay bạn mở ra rồi đóng lại được tính lại mỗi lần. Hai cối xay dùng chung một quân — để chỉ cần đưa quân ấy qua lại là một cái mở ra, một cái đóng vào — gọi là cối xay kép, và nó bắt một quân đối phương ở mọi lượt. Dựng được một cái thường là thắng ngay tại chỗ.

Thắng và hoà

Bạn thắng khi đối phương chỉ còn hai quân — quá ít để tạo cối xay — hoặc khi tới lượt họ mà không còn nước đi hợp lệ.

Bay

Khi chỉ còn ba quân, một bên được đi tới bất kỳ điểm trống nào chứ không chỉ điểm kề bên. Điều này cho bên đang thua cơ hội hoà thật sự, vì ba quân biết bay có thể dựng cối xay từ bất cứ đâu. Một số luật cổ truyền bỏ hẳn việc bay, khiến trò chơi khắc nghiệt hơn nhiều với bên bị dẫn.

Hoà

Ván cờ hoà khi hai bên thoả thuận, khi một thế cờ lặp lại ba lần, hoặc theo giới hạn số nước khi không bên nào tiến triển. Giữa những người chơi giỏi, hoà là kết quả bình thường — trò chơi được máy tính giải năm 1993 và chứng minh là hoà nếu cả hai chơi hoàn hảo.

• Bay khi còn ba quân — chuẩn: được phép. Biến thể thường gặp: bỏ đi, khắc nghiệt hơn với bên bị dẫn.
• Bắt quân trong cối xay — chuẩn: cấm, trừ khi mọi quân đều trong cối xay. Biến thể: đôi khi luôn được phép.
• Bắt quân khi đang đặt — có, cối xay tính ngay lập tức.

Cối xay ba, sáu và mười hai quân

Cờ cối xay là một họ trò chơi trên những bàn ngày càng lớn:

• Ba quân — bàn 3×3, về cơ bản là cờ ca-rô ba ô có di chuyển. Đã giải: hoà.
• Sáu quân — hai hình vuông, không có điểm giữa đường ngang, mỗi người sáu quân. Phổ biến ở Ý và Pháp thời trung cổ.
• Chín quân — trò chơi chuẩn được mô tả ở đây.
• Mười hai quân — thêm bốn đường chéo, nhiều cối xay hơn và bàn chật hơn hẳn. Phổ biến ở miền Nam nước Mỹ và một số vùng ở châu Phi, Nam Á.

Câu hỏi thường gặp