Luật backgammon: cách chơi

Bàn cờ và thế bày quân

Backgammon là một cuộc đua. Mỗi bên có mười lăm quân chạy ngược chiều nhau trên một đường gồm hai mươi bốn điểm, và ai đưa được cả mười lăm quân về nhà rồi rút hết ra trước thì thắng. Xúc xắc quyết định bạn đi được bao xa; còn đi quân nào là do bạn chọn — và toàn bộ trò chơi nằm ở lựa chọn ấy.

• Bàn cờ có 24 điểm chia thành bốn góc. Góc bạn chạy về là sân nhà; gờ ở chính giữa gọi là thanh giữa.
• Mỗi bên có 15 quân, bày giống nhau nhưng đối xứng gương.
• Mỗi lượt có hai con xúc xắc, cộng thêm khối nhân đôi làm tiền cược tăng gấp bội.

Cách bày ban đầu trông tuỳ tiện nhưng không phải vậy: nó cho mỗi bên hai quân chạy ở tít phía sau, một điểm tiếp tế ở giữa và nền móng cho một sân nhà vững. Mọi kế hoạch khai cuộc đều bắt đầu từ một trong ba nhóm quân ấy.

Đổ xúc xắc, đi quân và chiếm điểm

Đổ hai con xúc xắc. Mỗi con là một nước đi riêng: ra 6 và 3 thì một quân đi sáu điểm còn quân khác đi ba điểm, hoặc cùng một quân đi sáu rồi đi tiếp ba — miễn là điểm dừng ở giữa hợp lệ.

Bạn được đáp xuống đâu

• Điểm trống — luôn được.
• Điểm có quân của bạn — luôn được, bao nhiêu quân cũng vậy.
• Điểm có đúng một quân đối phương — bạn đánh quân đó (xem bên dưới).
• Điểm có từ hai quân đối phương trở lên — không bao giờ được. Điểm ấy đã bị chiếm và chặn lại.

Nước đôi

Hai con xúc xắc ra cùng số thì bạn đi số đó bốn lần. Đôi sáu là 24 pip di chuyển chỉ trong một lượt, và nó làm thắng cũng như thua nhiều ván hơn bất kỳ kết quả nào khác.

Phải dùng cả hai con xúc xắc nếu có thể

Nếu chỉ đi được một trong hai số và có quyền chọn, bạn buộc phải đi số lớn hơn. Nếu không đi được số nào thì mất lượt. Điều luật này nặng ký hơn vẻ ngoài của nó: một thế bị chặn có thể ép đối thủ đi những nước phá hỏng chính đội hình của họ.

Đánh quân, thanh giữa và việc vào lại

Quân đứng một mình là blot. Đáp xuống đúng ô đó là nó bị đánh: quân ấy lên thanh giữa và phải bắt đầu lại hành trình từ đầu.

Vào lại luôn được ưu tiên

Khi còn quân trên thanh giữa, bạn không được làm gì khác: quân đó phải vào lại ở sân nhà đối phương, tại điểm ứng với một con xúc xắc. Nếu cả hai điểm ấy đều bị chặn, bạn bị kẹt — mất trọn cả lượt.

Chính vì thế một sân nhà mạnh lại quý đến vậy. Khi cả sáu điểm đều bị chiếm, đối thủ trên thanh giữa không tài nào vào được và có thể ngồi đó vài lượt trong khi bạn thoải mái đi quân.

Rút quân và giành chiến thắng

Khi cả mười lăm quân của bạn đã nằm trong sân nhà, bạn có thể bắt đầu rút quân ra khỏi bàn.

• Xúc xắc ra 4 thì rút một quân ở điểm 4.
• Nếu điểm đó trống, bạn được rút từ điểm cao nhất còn quân nằm dưới con số ấy — nhưng chỉ khi không còn quân nào ở điểm cao hơn.
• Bạn luôn có thể đi quân trong sân nhà thay vì rút, và đôi khi nên làm vậy.
• Nếu bị đánh trong lúc rút quân, quân đó lên thanh giữa và phải đi lại trọn vòng — bạn cũng không được rút thêm quân nào cho tới khi nó về nhà.

Tính điểm: đơn, gammon, backgammon

Nhân với giá trị của khối nhân đôi. Một ván gammon khi khối ở mức 4 là tám điểm — đó là lý do quyết định nhân đôi thường đáng giá hơn bất kỳ nước đi quân nào.

Khối nhân đôi

Khối nhân đôi là ý tưởng hay nhất trong lịch sử các trò chơi có cược, và chính nó khiến backgammon là một trò đòi kỹ năng chứ không phải trò đổ xúc xắc.

Trước khi đổ xúc xắc, bạn có thể nhân đôi: đề nghị chơi tiếp với mức cược gấp đôi hiện tại. Đối thủ sẽ:

• Nhận — ván cờ tiếp tục ở mức mới, và từ đây họ sở hữu khối, nghĩa là chỉ họ mới được nhân đôi ở lần sau.
• Bỏ — ván cờ kết thúc ngay và họ trả mức cược hiện tại.

Khối bắt đầu ở giữa bàn với số 1 và cả hai bên đều dùng được. Sau một lần nhân đôi, nó nằm về phía người nhận ở mức 2, rồi 4, 8, 16 và cứ thế.

Ngưỡng nên nhận

Nguyên tắc cơ bản: hãy nhận nếu bạn thắng nhiều hơn khoảng 25% số ván. Dưới ngưỡng đó, bỏ và mất một điểm còn rẻ hơn chơi tiếp. Trên ngưỡng đó, nhận là đúng dù bạn đang yếu thế — vì sau đó khối thuộc về bạn.

Thi đấu theo trận và luật Crawford

Các trận đấu chơi tới một mốc điểm định trước. Khi một bên chỉ còn một điểm nữa là thắng, ván kế tiếp là ván Crawford và trong ván đó cấm nhân đôi. Sau ván ấy, bên đang bị dẫn có thể nhân đôi bất cứ lúc nào — thường là ngay lập tức, vì họ chẳng còn gì để mất.

Luật nhà và các biến thể đáng biết

Backgammon còn là tổ tiên của cả một họ trò chơi vẫn được chơi khắp Địa Trung Hải và Trung Đông — tavli của Hy Lạp, tavla của Thổ Nhĩ Kỳ, nard của Ba Tư — thường không dùng khối nhân đôi và hay được chơi thành ba ván liên tiếp với những luật khác nhau.

Câu hỏi thường gặp