Luật cờ nhảy: cách chơi

Bàn cờ và mục tiêu

Cờ nhảy được chơi trên một ngôi sao sáu cánh có 121 lỗ. Mỗi người bắt đầu với mười viên bi lấp đầy một cánh, và mục tiêu là đưa tất cả chúng sang cánh đối diện. Ai lấp đầy cánh đích trước thì thắng — và phần lớn các ván được quyết định ở hai, ba nước cuối.

• Số người: hai, ba, bốn hoặc sáu. Hai, ba và sáu người thì ai cũng có thế đối xứng; bốn người dùng hai cặp cánh đối nhau.
• Bi: mỗi người mười viên theo luật chuẩn (một số bộ cũ dùng tam giác lớn hơn với mười lăm viên).
• Không ăn quân. Không gì bị lấy khỏi bàn — đây là một cuộc đua thuần tuý.

Dù mang tên «Trung Quốc», trò chơi này lại ra đời ở Đức năm 1892 với tên Stern-Halma; cái tên «Chinese Checkers» là nhãn hàng nghe cho lạ tai mà người Mỹ đặt về sau.

Hai kiểu đi: một bước và nhảy

Đến lượt, bạn di chuyển một viên bi, theo một trong hai cách.

Một bước

Đưa một viên tới bất kỳ lỗ trống kề bên. Lưới là hình tam giác, nên mỗi lỗ bên trong có sáu lỗ kề — hai lỗ cùng hàng, và hai lỗ ở mỗi hàng trên và dưới.

Nhảy

Nhảy qua đúng một viên bi kề bên — của bạn hay của bất kỳ ai — vào lỗ trống ngay phía sau nó. Viên bị nhảy qua không bị ăn; nó nằm yên chỗ cũ.

Và đây là toàn bộ trò chơi: nếu từ lỗ mới viên bi còn nhảy tiếp được, nó được phép nhảy, bao nhiêu lần cũng được miễn thế cờ cho phép, đổi hướng tuỳ ý. Một lượt duy nhất có thể đưa một viên bi từ đầu này sang đầu kia ngôi sao.

Không được trộn

Một lượt là một bước đi duy nhất hoặc một chuỗi bước nhảy. Không thể đi một bước rồi nhảy, hay nhảy rồi đi một bước.

Chuỗi nhảy: lý do trò chơi này hay

Chính ở những chuỗi bước nhảy mà cờ nhảy thôi là trò trẻ con. Một hàng bi được xếp khéo — của bạn lẫn của đối phương — là một cái thang mà một viên bi có thể leo hết trong một lượt.

Hai hệ quả định hình mọi ván cờ:

• Thang là của chung. Bắc một chuỗi để đưa bi mình tiến lên cũng là bắc một chuỗi mà đối phương có thể dùng.
• Nhịp là tất cả. Một chuỗi bốn bước nhảy đáng giá bốn nước đi thường. Người thắng là người bắc được thang dài hơn, chứ không phải người đi nhiều hơn.

Những luật giúp ván cờ không bị kẹt

Có hai tình huống làm hỏng một cuộc đua vốn gọn gàng, và mọi bộ luật nghiêm túc đều có cách xử lý.

Chiếm chỗ

Nếu đối phương đỗ một viên bi trong cánh đích của bạn rồi không bao giờ dời đi thì sao? Bạn sẽ không bao giờ về đích được. Cách giải quyết phổ biến, dùng trên trang này với tên «chiếm chỗ không chặn được đích»: nếu một viên bi đối phương nằm trong cánh đích của bạn, bạn thắng khi lấp đầy mọi lỗ còn lại của cánh đó.

Đỗ ở cánh người khác

Kiểu lạm dụng còn lại là dùng cánh của người thứ ba làm lối tắt hay chỗ nghỉ chân. Luật thông dụng — «không đỗ ở cánh khác» — cho bi nhảy xuyên qua một cánh không phải điểm xuất phát cũng không phải đích của nó, nhưng không được dừng lại trong đó.

Hai, ba, bốn hay sáu người

• 2 người — hai cánh đối nhau. Bản thuần tuý nhất: một cuộc đua thẳng với tối đa sự chặn đường.
• 3 người — các cánh xen kẽ. Đối xứng; đường của mỗi người cắt đường của những người khác.
• 4 người — hai cặp đối nhau. Hai cánh để trống, làm khoảng giữa thoáng ra.
• 6 người — mọi cánh. Hỗn loạn nhất — và là bản có chuỗi nhảy dài nhất.
• Chơi đội (4 hoặc 6) — các cặp đối nhau. Đồng đội chung đích và có thể dùng bi của nhau làm thang.

Càng nhiều người, bàn càng đầy, chuỗi nhảy càng dài, ván cờ càng nhanh và nhiều chiến thuật. Chơi hai người thì chậm hơn, thiên về thế trận và chặn đường nhiều hơn hẳn.

Câu hỏi thường gặp