Luật cờ caro (gomoku)

Luật chơi cờ caro

Cờ caro là nối năm quân trên bàn cờ vây. Hai bên lần lượt đặt quân vào giao điểm trống; quân không di chuyển và không bị ăn; ai nối được năm quân liền mạch trước — theo hàng ngang, hàng dọc hay đường chéo — thì thắng. Giải thích mất mười giây, chơi cho giỏi thì mất rất lâu.

• Bàn cờ: 15×15 giao điểm là chuẩn thi đấu; 19×19 (nguyên bàn cờ vây) cũng rất phổ biến.
• Đen đi trước.
• Không ăn quân, không bỏ lượt. Mỗi nước chỉ thêm một quân, không bao giờ bớt.
• Nếu bàn cờ đầy mà không ai nối được năm thì hoà — trên thực tế gần như không xảy ra.

Tự do, chuẩn và renju: ba trò chơi khác nhau

Lý do cờ caro có nhiều bộ luật rất đơn giản: bên đi trước lợi cực lớn. Cứ để nguyên thì đen thắng. Mọi bộ luật nghiêm túc đều là một nỗ lực chữa điều đó.

• Caro tự do: sáu quân trở lên cũng thắng, đen không bị cấm gì. Chơi hoàn hảo thì đen thắng (chứng minh năm 1993).
• Caro chuẩn: sáu quân trở lên không tính thắng, đen vẫn không bị cấm gì, nhưng vẫn nghiêng hẳn về đen.
• Renju: đen không thắng bằng quá năm, và bị cấm ba ba, bốn bốn, quá năm. Dù vậy đen vẫn thắng (chứng minh năm 2001).
• Swap / Swap2: bày sẵn vài nước mở đầu rồi để đối phương chọn màu. Trên thực tế là cân bằng.

Các nước cấm của renju

Renju — dạng thi đấu định hình ở Nhật — cấm riêng bên đen ba hình, còn bên trắng thì được phép:

• Ba ba (三三): một nước tạo ra hai nước ba mở cùng lúc.
• Bốn bốn (四四): một nước tạo ra hai nước bốn cùng lúc.
• Quá năm (長連): nối từ sáu quân trở lên, không tính là đen thắng.

Đen đi vào nước cấm là thua ngay tại chỗ. Trắng không bị cấm gì và nối sáu quân trở lên vẫn thắng.

Thuật ngữ: ba, bốn và các hình «mở»

Cờ caro có một bộ từ rất chính xác, và không có chúng thì không bàn được về trò này.

• Ba mở: ba quân liền, hai đầu đều trống và đi tiếp được. Bắt buộc phải đỡ — bỏ qua là thành bốn mở.
• Ba bị chặn: ba quân với một đầu đã bị bịt. Thường chưa gấp.
• Bốn mở: bốn quân với hai đầu trống. Không đỡ được — coi như đã thắng.
• Bốn bị chặn: bốn quân chỉ còn một điểm thắng. Chặn đúng điểm đó, nếu không thì thua.
• Đòn đôi: một nước tạo hai đe doạ cùng lúc. Không thể chặn — đây chính là cách thắng.

Nguyên tắc duy nhất rút ra từ đó

Một nước bốn buộc đối thủ phải đỡ; một nước ba mở cũng vậy. Nghĩa là bạn có thể lái ván cờ đi đâu tuỳ ý bằng cách liên tiếp tạo đe doạ — và người thắng là người trước tiên dựng được hình mà nước đỡ của đối thủ lại đâm vào một đe doạ khác: đòn đôi.

Bàn cờ, toạ độ và bắt đầu

Cờ caro thi đấu dùng bàn 15×15. Chơi vui thì hay dùng bàn cờ vây 19 đường, và điều đó làm ván cờ khác đi: chỗ rộng hơn nghĩa là bên phòng thủ có thêm đường xoay xở, nên lợi thế đi trước nhỏ lại một chút và ván cờ dài hơn.

Toạ độ ghi theo cột A–O và hàng 1–15. Một nước là một ô, ví dụ H8 — điểm chính giữa bàn 15×15 và cũng là nước mở đầu chuẩn.

Những cái tên bạn sẽ gặp: cờ caro ở Việt Nam, gomoku và renju ở Nhật, omok ở Hàn Quốc, ngũ tử kỳ (五子棋) ở Trung Quốc, và Five in a Row trong tiếng Anh.

Câu hỏi thường gặp